Η θεραπευτική και επουλωτική καλέντουλα – Calendula officinalis

Καλέντουλα

Μιά από αυτές τις μέρες του χειμώνα βρέθηκα να περπατώ σε ένα διάσπαρτο με πορτοκαλοκίτρινα λουλούδια, χωράφι.
Το ζεστό χρώμα και η αόρατα έντονη ευωδιά πλημμύριζε το χώρο και, ναι, ήταν καλέντουλες.
Πολλές, και ατένιζαν τον αέρινο ήλιο του χειμώνα.
Ας την γνωρίσουμε λίγο περισσότερο:
Κατιφές λοιπόν ή καλέντουλα και η επιστημονική της ονομασία: Calendula arvensis – το άγριο φυτό που  συναντάμε σε πολλά μέρη της πατρίδας μας.
Θα τη συναντήσουμε ακόμα και εδώ μέσα σε αυτή την πολύβουη πόλη μας όπου υπάρχουν άχτιστα οικόπεδα – 
και
Calendula officinalis – η καλέντουλα η φαρμακευτική,  η οποία καλλιεργείται και σαν καλλωπιστικό φυτό.
Άλλα της ονόματα:
– καλέντουλα των αγρών
– κίτρινη μαργαρίτα
– νεκρολούλουδο
– κίτρινη μαργαρίτα
– καλενδούλη
– µοσκαρδίνι
– αδράχτι της γριάς
– πετεινόχορτο
Aνήκει στη μεγάλη  οικογένεια των  Asteraceae, που αποτελούν την μεγαλύτερη οικογένεια στο φυτικό βασίλειο και συγγενεύει με τη μαργαρίτα.
H καλέντουλα – λέγεται – ότι κατάγεται από την Αίγυπτο και
είναι ένα όμορφο αγριολούλουδο, το οποίο ανθίζει τις πρώτες μέρες “kalendae” των περισσότερων μηνών – στις καλένδες – εξ ου και το όνομά της
” καλέντουλα”.
Πολύ συνηθισμένο σε όλη σχεδόν την Ευρωπαϊκή ύπαιθρο.
Στην Ελλάδα την συναντάμε σχεδόν παντού και σχεδόν όλο το χρόνο.
Την παρατηρούμε να προσαρμόζεται σε πολύ δύσκολες καιρικές και εδαφικές συνθήκες,
Τη βρίσκουμε σε άνυδρα εδάφη,
σε πλαγιές βουνών,
σε χωράφια,
σε άκρες δρόμων,
σε μέρη με μεγάλη ηλιοφάνεια αλλά και σε μέρη με πολύ ψυχρές νύχτες.
Τη βρίσκουμε να ανθίζει σχεδόν όλο το χρόνο, χαρίζοντας στις σαλάτες μας και σε πολλές σούπες το ζωηρό κίτρινο έως πορτοκαλί χρώμα των λουλουδιών της που μπορεί να αντικαταστήσει τον κρόκο – σοφράν.
Τα φύλλα της  όταν τα τρίψουμε ανάμεσα στα δάχτυλά μας μας  δίνουν μια χαρακτηριστική ευωδιαστή μυρωδιά.
Η καλέντουλα όπως εύκολα προσαρμόζεται έτσι και εύκολα καλλιεργείται.
Μπορεί να καλλιεργηθεί με σπόρους και
μπορούμε να τη σπείρουμε από τον Μάρτιο ως τον Μάιο και να την δούμε να ανθίζει το Φθινόπωρο ή να την φυτέψουμε κατά την διάρκεια του φθινοπώρου και την άνοιξη να μας χαρίσει τα λουλούδια της
Και βέβαια θα συναντήσουμε την καλέντουλα σε όλους τους αρχαίους λαούς – Έλληνες,
Ρωμαίους,
Άραβες,
Ινδούς, οι οποίοι γνώριζαν  τις θεραπευτικές ιδιότητες.
Και θα την συναντήσουμε κατά τη διάρκεια του αμερικανικού εμφύλιου πολέμου όπου τα λουλούδια της χρησιμοποιήθηκαν στα πεδία των μαχών σε ανοιχτές πληγές ως αντιαιμορραγικό,
αντισηπτικό και επουλωτικό βότανο.
Τη βρίσκουμε επίσης να χρησιμοποιείται με αυτόν τον τρόπο και κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου από τους γιατρούς της εποχής.
Παρατηρούμε λοιπόν την καλέντουλα ιστορικά, να παίζει σημαίνοντα ρόλο στον τομέα της ιατρικής σε πολλούς πολιτισμούς, και εξακολουθεί να είναι σημαντική στην θεραπευτική ιατρική μέχρι και σήμερα.
Ιδιότητες της Calendula officinalis
Η Calendula officinalis χρησιμοποιείται χρόνια τώρα και φαρμακολογικές, κλινικές και προκλινικές μελέτες, έχουν δείξει ότι τα εκχυλίσματά της έχουν ισχυρότατες ιδιότητες και δράσεις όπως:
αντι-ιικές-η αντιιική δράση της καλέντουλας έχει αποδειχθεί in vitro. 
Παρατηρήθηκε πως οι triterpenoid saponins της Calendula arvensis ανέστειλαν τον πολλαπλασιασμό του rhinovirus, ο οποίος είναι η κυρίαρχη αιτία του κοινού κρυολογήματος.
Το Triterpene και flavonol glycosides έχουν επίσης δείξει ισχυρή ανασταλτική δράση έναντι της ενεργοποίησης του ιού Epstein-Barr, ο ιός Epstein-Barrείναι είναι ο αιτιολογικός παράγοντας της λοιμώδους μονοπυρήνωσης.
αντιφλεγμονώδεις σε μελέτες, τα αρωματικά τμήματα των τριτερπενίων και οι γλυκοσίδες της καλέντουλας έδειξαν ισχυρή αντιφλεγμονώδη δράση,
αντιοξειδωτικές – δεκαεννέα καροτενοειδή εντοπίστηκαν σε εκχυλίσματα πετάλων της Calendula officinalis, συμπεριλαμβανομένης της flavoxanthin,
των ισομερών του lycopene,
carotene και
rubixanthin, τα οποία επιδεικνύουν ισχυρές αντιοξειδωτικές ιδιότητες και δράσεις
αντιβακτηριακές, αντιπρωτοζωικές και αντιμυκητιακές ιδιότητες και δράσεις.
Iσχυρές αντισηπτικές,
αντισπασμωδικές – ιδιαίτερα για το στομάχι και την δυσμηνόρροια
αντισκορβουτικές,
αντιφλογιστικές,
ανοσοδιεγερτικές,
αντινεοπλαστικές – η διατροφική λουτεΐνη που προέρχεται από τα εκχύλισματα της καλέντουλας έχει βρεθεί ότι καταστέλλει την ανάπτυξη του όγκου του μαστού, οι δε σαπωνίνες που έχουν απομονωθεί από την καλέντουλα εκφράζουν in vitro, αντικεταγονικές και κυτταροτοξικές δράσεις. 
γαστροπροστατευτικές,
επουλωτικές – η καλέντουλα χρησιμοποιείται για τον καθαρισμό και την επούλωση των πληγών από την αρχαιότητα.
Τα άνθη της περιέχουν συστατικά που σκοτώνουν βακτήρια και ιούς, με παράλληλη ισχυρή αντιφλεγμονώδη και αναπλαστική δράση. 
εμμηναγωγές – βοηθά σε περιπτώσεις καθυστέρησης και επώδυνης εμμήνου ρήσεως
εφιδρωτικές,
καρδιοπροστατευτικές,
στυπτικές η Calendula officinalis θεωρείται στυπτικό βότανο, παρά το ότι δεν είναι πλούσιο σε τανίνες.
Σε νέες επιστημονικές μελέτες παρατηρήθηκε πως το υδατικό εκχύλισμα της  Calendula officinalis που ελήφθη με μία νέα μέθοδο εκχύλισης, απέδειξε διπλή δράση:
κυτταροτοξική δραστικότητα κατά του όγκου  και
ανοσοτροποποιητικές ιδιότητες – ενεργοποίηση λεμφοκυττάρων.
Για ιατρικούς – θεραπευτικούς  σκοπούς χρησιμοποιούνται τα αποξηραμένα πέταλα του βοτάνου
Χρήσεις τηςCalendula officinalis:
Ως θεραπευτικό βότανο χρησιμοποιείται για τη θεραπεία παθήσεων του πεπτικού συστήματος, για την τόνωση και αποτοξίνωση του ήπατος,
για τη διατήρηση της υγείας της χοληδόχου κύστεως, καθώς ευνοεί την έκκριση και τη ροή χολής
Για θεραπευτικούς σκοπούς χρησιμοποιούνται περισσότερο τα λουλούδια της και λιγότερο τα φύλλα και η ρίζα.
Τα λουλούδια  της Calendula officinalis συμβάλουν στην μείωση των φλεγμονών και στην επούλωση των πληγών.
Χρησιμοποιούνται για να θεραπεύσουν διάφορες δερματικές παθήσεις και εφαρμόζονται σε κοψίματα και πληγές για
να σταματήσει η αιμορραγία,
να προληφθεί η λοίμωξη και να επιτευχθεί η επούλωση.
Η καλέντουλα σε όλες της τις μορφές είναι για τις πληγές ότι η άρνικα για τους μώλωπες
Και ας ξεκινήσουμε πρώτα-πρώτα από το λάδι της
Στο άρθρο μου “πως κάνουμε λάδι από λουλούδια καλέντουλας” μάθαμε να το φτιάχνουμε,
ας δούμε και τη χρησιμότητά του.
Tο λάδι της καλέντουλας είναι ένα από τα καλύτερα λάδια για την θεραπεία τοπικών δερματικών προβλημάτων.
Tο λάδι της καλέντουλας σαν ισχυρότατο αντιφλεγμονώδες έχει πάρα – πάρα πολλές χρήσεις.
Xρησιμοποιείται ευρέως στη θεραπεία και την επούλωση των πληγών,
για τη θεραπεία τραυματισμένων μυών και τενόντων και βέβαια όπου υπάρχει έντονη φλεγμονή.
Καταπραΰνει ήπιους δερματικούς ερεθισμούς, οι οποίοι προκαλούνται από τις απότομες εναλλαγές της θερμοκρασίας.
Επουλώνει εκδορές,
εκζέματα,
κοψίματα,
τσιμπήματα εντόμων όπως  της σφίγγας και της μέλισσας,
εγκαύματα,
ακμή,
ερεθισμούς του δέρματος από ξυρίσματα,
αποτρίχωση,
ηλιοθεραπεία.
Tο λάδι της καλέντουλας είναι ιδανικό για τα εξανθήματα και τα ερυθήματα των μωρών, όπως τα εξανθήματα
από τις πάνες.
Tο λάδι της καλέντουλας έχει χρησιμοποιηθεί με επιτυχία σε αιμορροΐδες και
φλεγμονές του ορθού.
Έχει χρησιμοποιηθεί ευρέως για θεραπεία των κιρσών,
της φλεβίτιδας, αλλά και της επιπεφυκίτιδας.
Χάρη στις ισχυρές ενυδατικές και μαλακτικές του ιδιότητες το λάδι της καλέντουλας καταπραΰνει το ερεθισμένο και ευαίσθητο δέρμα, προσφέροντάς του ελαστικότητα,
σφριγηλότατα,
τόνωση,
υγρασία.
Είναι ιδανικό για τα σκασμένα χείλη,
για τα ερυθήματα,
τις έντονες κοκκινίλες του δέρματος.
Ισχυρότατο καταπραϋντικό του ερεθισμένου δέρματος, ιδανικό για τα ξηρά και πολύ ξηρά και ευαίσθητα δέρματα, για
δέρματα με ραγάδες και ρυτίδες.

Ένα από τα πολύτιμα θαύματα του λαδιού της καλέντουλας είναι η συμμέτοχή του στην διαδικασία παραγωγής του κολλαγόνου.
Το λάδι της καλέντουλας είναι από τα ιδανικότερα λάδια για τα μασάζ αρωματοθεραπείας.
-1)  μπορεί να χρησιμοποιηθεί  σαν λάδι βάσης και να αναμιχθεί με τα περισσότερα αιθέρια έλαια
και
– 2) μπορεί να εφαρμοστεί απευθείας σε όλους τους τύπους δέρματος.
Το λάδι της καλέντουλας το χρησιμοποιούμε σαν βάση για πολλές φαρμακευτικές ή καλλυντικές κρέμες και αλοιφές.
Βάμμα, κομπρέσες και αλοιφή καλέντουλας
Το βάμμα* της καλέντουλας μπορούμε να το χρησιμοποιήσουμε τοπικά για την θεραπεία
της ακμής,
της φλεγμονής,
της αιμορραγίας και
για να καταπραΰνουμε ερεθισμένους ιστούς.
Η αλοιφή της καλέντουλας επιφέρει άμεση ανακούφιση και θεραπεία και τη χρησιμοποιούμε σε
ελαφριά εγκαύματα,
φλεβίτιδες,
κιρσώδη έλκη,
πονεμένους μύες,
κοψίματα,
τσιμπήματα εντόμων,
εξανθήματα,
εξανθήματα των μωρών από τις πάνες,
ραγάδες,
σκασμένα χείλη,
μώλωπες ,
δερματικά έλκη και άλλους ερεθισμούς του δέρματος.
Ένα χημικό στοιχείο, το οποίο χαρίζει στην καλέντουλα τις ιδανικές για το δέρμα μας θεραπευτικές της δράσεις είναι το πυρίτιο.
Το πυρίτιο βοηθά στην απορρόφηση του ασβεστίου από τον οργανισμό και συμβάλλει στην υγεία του δέρµατος,
των νυχιών,
των δοντιών και των μαλλιών.
Ο συνδυασμός του πυριτίου και της προστατευτικής βλέννας που περιέχει, καθιστά την καλέντουλα από τα σημαντικότερα βότανα για την αντιμετώπιση των δερματικών προβλημάτων, ειδικά
για τις περιπτώσεις εκείνες που ο οργανισμός καλείται να αναπλάσει νέους ιστούς ώστε να επέλθει η ίαση.
Υπάρχουν ενδείξεις ότι η αλοιφή της Καλέντουλας είναι αποτελεσματική στη θεραπεία της δερματίτιδας από ακτινοβολία, διότι παρατηρήθηκε πως
τοπική εφαρμογή της αλοιφής συνέβαλε στην πρόληψη και στη θεραπεία της δερματίτιδας από την ακτινοβολία  (1)
Η καλέντουλα είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική στην πρόληψη της οξείας δερματίτιδας βαθμού 2 και άνω και
θα πρέπει να προτείνεται σε ασθενείς που υποβάλλονται σε μετεγχειρητική ακτινοβόληση για τον καρκίνο του μαστού (1)
Οι κομπρέσες με έγχυμα ή αραιωμένο βάμμα καλέντουλας θεραπεύουν πληγές που επουλώνονται δύσκολα,
ελαφριά εγκαύματα,
προβλήματα των νυχιών,
αποστήματα.
– Η αλοιφή της καλέντουλας μπορεί να χρησιμοποιηθεί τρεις με τέσσερις φορές την ημέρα, ανάλογα με τις ανάγκες μας.
– Από το βάμμα της καλέντουλας μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε πέντε με δέκα σταγόνες τρεις φορές την ημέρα
Έγχυμα καλέντουλας
Το έγχυμα** της Καλέντουλας, είναι πολύ-πολύ νόστιμο, ιδιαίτερα με μέλι είναι γευστικότατο.
Μπορούμε να πίνουμε μέχρι και τρία φλυτζάνια την ημέρα.
Το έγχυμα της Καλέντουλας ενισχύει την καρδιά,
τονώνει τα αιμοφόρα αγγεία,
προστατεύει από το γήρας,
βοηθάει στην απορρόφηση του ασβεστίου.
Οι γαργάρες με έγχυμα καλέντουλας είναι άκρως αποτελεσματικές, διότι
μπορεί να ανακουφίσει τον πόνο και να συμβάλει στη θεραπεία της ουλίτιδας, στοματίτιδας αλλά και φαρυγγίτιδας.
Το έγχυμα της καλέντουλας έχει χρησιμοποιηθεί παραδοσιακά για τη δυσκοιλιότητα,
τα έλκη του στομάχου,
το δωδεκαδακτυλικό έλκος,
την προώθηση της εμμήνου ρύσεως,
τις κοιλιακές κράμπες και τις κράμπες της περιόδου των γυναικών χάρη στις σπασμολυτικές της ιδιότητες.
Το ποδόλουτρο με λουλούδια καλέντουλας ξεκουράζει τα πονεμένα και πρησμένα πόδια, ενώ η πόση,
η πλύση και η επάλειψη με έγχυμα καλέντουλας βοηθάει στη θεραπεία των κιρσών
Εκτός από θεραπευτικό βότανο η καλέντουλα χρησιμοποιείται σαν:
2) συστατικό σε φαγητά  – η καλέντουλα έχει χρησιμοποιηθεί στη μαγειρική για αιώνες.
Τα λουλούδια της ήταν ένα κοινό συστατικό στις σούπες και στα βραστά των βόρειων χωρών.
Τα υπέροχα χρυσά πέταλα της χρησιμοποιούνταν για να προσθέσουν χρώμα στο βούτυρο και στο τυρί
Τα λουλούδια της ήταν και είναι παραδοσιακά υλικά για τα πιάτα της Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής…
3) συστατικό σε καλλυντικά – πάρα πάρα πολλά καλλυντικά για το δέρμα και τα μαλλιά έχουν σαν κύριο συστατικό τους την καλέντουλα
Τα αιθέρια έλαια της καλέντουλας αναστέλλουν τον πολλαπλασιασμό των βακτηριδίων και των μυκήτων,
οι σαπωνίνες της προλαβαίνουν και θεραπεύουν τις φλεγμονές.
Οι σαπωνίνες,
οι ρητίνες και τα αιθέρια έλαια καθιστούν την καλέντουλα ένα από τα ισχυρότερα και ιδανικότερα καλλυντικά βότανα
4) σαν βαφή για τα υφάσματα, μια παλιά πρακτική, – τα όμορφα λουλούδια της χρησιμοποιήθηκαν ευρέως για τις βαφές των υφασμάτων, πετυχαίνοντας μιά ποικιλία χρωμάτων από το κίτρινο,
το ποτροκαλί έως το καφέ.

1. Σημείωση
– Η καλέντουλα γενικώς είναι ένα ασφαλέστατο βότανο για τους περισσότερους από εμάς όταν λαμβάνεται διατροφικά ή  όταν εφαρμόζεται με τις διάφορες μορφές της στο δέρμα.
Τα άτομα όμως που είναι αλλεργικά σε φυτά της  οικογένειας Asteraceae / Compositae όπως η μαργαρίτα,
το χαμόμηλο και
τα χρυσάνθεμα πρέπει να είναι πολύ προσεχτικά με την καλέντουλα, διότι μπορεί να έχουν αλλεργική αντίδραση, η οποία συνήθως είναι δερματικό εξάνθημα.
Oι γυναίκες κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης και του θηλασμού πρέπει να είναι προσεχτικές με τη καλέντουλα  λόγω των παραπάνω αλλεργικών αντιδράσεων και μέχρι να έχουμε περισσότερες επιστημονικές μελέτες.
Για την αλληλεπίδραση της καλέντουλας με συμβατικά φάρμακα δεν υπάρχουν επιστημονικές εκθέσεις αλλά πρέπει τα άτομα που παίρνουν
ηρεμιστικά, δεν πρέπει να παίρνουν μεγάλες ποσότητες καλέντουλας γιατί μπορεί να προκληθεί  υπερβολική υπνηλία και άτομα που παίρνουν φάρμακα για την πίεση και τον διαβήτη πρέπει να συμβουλεύονται το γιατρό τους.

Η χημική σύσταση της καλέντουλας
Η καλέντουλα περιέχει ένα ευρύ φάσμα χημικών συστατικών όπως:
saponins,
tritrpenes,
triterpendiol esters,
flavonoids, steroids,
tannin,
quinines,
coumarins,
carotenoids,
amino acids,
polysaccharides,
essential και volatile oils και πολλές άλλες χημικές ομάδες.

Τα πέταλα και η γύρη της περιέχουν
triterpenoid esters
και τα carotenoids
flavoxanthin και
auroxanthin – αντιοξειδωτικά που είναι και η πηγή του κιτρινοπορτοκαλούς χρωματός της –
Τα φύλλα και οι μίσχοι περιέχουν ως επί το πλείστο carotenoids,
lutein 80%,
zeaxanthin 5%,
beta-carotene,
Λουλούδια φύλλα και μίσχοι περιέχουν επίσης σαπωνίνες,
ρητίνες,
αιθέρια έλαια
πηκτίνες, τις οποίες περιέχουν τα φύλλα της χαρίζουν τις ισχυρές ενυδατικές της ιδιότητες.
Στα λουλούδια της θα βρούμε ακόμα flavonol glycosides,
triterpene oligoglycosides
oleanane-type triterpene glycosides,
saponins,
sesquiterpene glucoside.
Όλο το βότανο περιέχει βιταμίνη C,
ασβέστιο και σημαντικές ποσότητες πυριτίου.

Κείμενο και επιμέλεια κειμένου:thalia-botanologia.gr

Σημειώσεις:
Δεν χρησιμοποιούμε ΠΟΤΕ βότανα ή αιθέρια έλαια, στα οποία έχουμε αλλεργία
To botanologia.gr είναι, αυστηρά, ένας ιστότοπος ειδήσεων και πληροφοριών σχετικά με τα βότανα.
Το περιεχόμενο δεν προορίζεται να υποκαταστήσει επαγγελματικές ιατρικές συμβουλές, διάγνωση ή θεραπεία.
Πάντα να ζητάμε τη συμβουλή του γιατρού μας ή άλλου ειδικευμένου γιατρού, για ιατρικά θέματα και προβλήματα που μας απασχολούν.
Δεν παραβλέπουμε ποτέ επαγγελματικές ιατρικές συμβουλές.
Αν σε κάποιο προϊόν είμαστε αλλεργικοί δεν το χρησιμοποιούμε, επίσης δεν χρησιμοποιούμε προϊόντα και συστατικά που δεν ανέχεται το δέρμα μας
Δεν χρησιμοποιούμε βότανα κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης , σε συνδυασμό με άλλα φάρμακα ακόμα και συμπληρώματα χωρίς την γνώμη γιατρού μας

*https://botanologia.gr/vamma-votanon-enas-apo-toys-tropoys-chrisis-ton-votanon/

**https://botanologia.gr/votana-kai-tropoi-chrisis-egchyma/
αναφορές-μελέτες-βιβλία
Nέα Oλιστική Bοτανοθεραπεία του David Hoffmann
www.researchgate.net
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3379952/
https://www.sigmaaldrich.com/life-science/nutrition-research/learning-center/plant-profiler/calendula-officinalis.html
(1)http://jco.ascopubs.org/content/22/8/1447.full.pdf
http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/druginfo/natural/235.html
https://www.botanical.com/botanical/mgmh/m/marigo16.html
http://www.ijarnp.org/index.php/ijarnp/article/viewFile/64/65
https://www.scielo.br/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0103-50532016001202273
https://www.jdrntruhs.org/article.asp?issn=2277-8632;year=2015;volume=4;issue=2;spage=75;epage=85;aulast=Prashanth
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4045278/

Share: